DEVLET VE MÜKELLEF AÇISINDAN VERGİ İNCELEMESİ Mİ MATRAH ARTIRIMI MI?

Devletlerin; varlık gelirleri, teşebbüs gelirleri, para basma gelirleri (jestiyon gelirleri) ve vergi gelirleri bulunmaktadır. Devletin bu gelirleri arasında en temel geliri vergi gelirleridir.

Devletler de kamu harcamalarını finanse edebilmek için vergi gelirlerine ihtiyaç duymaktadır. Çok uzun yıllardır devlet bütçe giderleri bütçe gelirlerinden yüksek seyretmektedir.Bir başka deyişle, devlet bütçesi açık vermektedir. Bu durumda da devlet hazinesi faizle borçlanmaktadır. Devletin gider bütçesine faiz yükü de eklendiğinde bütçe her geçen yıl daha da açık vermektedir.

         Sürdürülebilir büyüme için her geçen gün biraz daha bütçe gelirlerine özellikle de vergi gelirlerine ihtiyaç duyulmaktadır. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı da bir yandan bütçe giderlerini baskılamak bir yandan da vergi gelirlerini artırmak gayreti içindedir. Vergi gelirlerini artırmak için de kimi zaman yeni vergiler getirmekte kimi zaman vergi oranlarını artırmaktadır.

T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı son yıllarda yapay zekanın yardımıyla risk analizleri yapmakta ve riskli gördüğü mükelleflere çeşitli konularda uyarı mahiyetinde yazılar göndermektedir. Bu yazılarda mükelleflerden izahat istenmekte, varsa vergi farklarını da gönüllü uyum çerçevesinde ve/veya pişmanlıkla cezasız beyan etmeleri talep edilmektedir. T.C. Hazine ve Bakanlığı tarafından yapılan söz konusu çalışmalar neticesinde verilen izahatların yerinde bulunmaması veya mükellefler tarafından vergiye gönüllü uyum gösterilmemesi durumlarında vergi incelemesi yoluna gidileceği pek tabiidir.

Vergi incelemeleri de sadece vergi incelemesi yetkililerince yapılabilmektedir. Ayrıca vergi incelemesi kanunlarda ve yönetmeliklerde belli usul ve esaslara bağlanmıştır. Usul ve esaslar arasında en önemlisi süreler ve mükellef haklarıdır. Bu durumda da vergi incelemeleri inceleme yetkililerince uzun süren detaylı araştırmalar ve tespitleri gerektirmektedir. Uzun ve yoğun emek isteyen vergi incelemelerinin devlet bütçesine maliyeti de yüksek olmaktadır. Çoğu zaman da vergi incelemelerinin birim maliyeti vergi incelemeleri neticesinde sağlanan vergi hasılatının üzerinde olabilmektedir. Çünkü vergi ihtilafları, uzlaşma ve tahsili imkansız alacaklar müesseseleri beklenen vergi hasılatını sağlayamamaktadır.

Oysaki geçmişte çeşitli kanunlarla getirilen matrah artırımı ve yapılandırma uygulamaları ile devlet vergi hasılatını hızlı bir şekilde artırmakta mükellefler de vergi incelemesi risklerini azaltmaktadırlar. Matrah artırımı müessesenin devlete olan birim maliyeti çok düşük kalmaktadır.

Sonuç olarak; literatürde 'net artış teorisine dayalı vergilendirme', halk arasında ise 'nereden buldun' esası olarak bilinen sistem benimsenip uygulamaya geçirilinceye kadar, matrah artırımı uygulamasının zaman zaman gündeme gelmeye devam edeceği kanaatindeyim.

Türkben PEDÜK

Yeminli Mali Müşavir